Munzur Dağları’nda Buzul Keşfi

0

AJANS ÜNİVERSİTE-Arş. Gör. Burak IRMAK

İÜ Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Cihan Bayrakdar, İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Zeynel Çılğın ve Öğretim Üyesi Dr. Ergin Canpolat ve Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. M. Fatih Döker Munzur Dağları’nda ortak olarak yürüttükleri arazi çalışmalarında, yüksek kesimlerde, 3310 metre rakımda bir buzula rastladılar. Yüzey alanı 104587 m2, uzunluğu 410 metre, genişliği 386 metre ve kalınlığıysa maksimum 90 metre olan buzula “Şahintaşı” adı verildi.

Buzul İlk Olarak “Google Earth” Görüntülerinde Tespit Edildi

Keşifle ilgili açıklamalarda bulunan Yrd. Doç. Dr. Bayrakdar şunları söyledi: “Daha önceki çalışmalarda bu buzula dair bir ize rastlanmamıştı. Ama son çalışmalara yüksek çözünürlüklü uydu görüntüleri de eklenince o buzulun varlığını tespit ettik. Ülkemizde yapılan buzul çalışmaları büyük ölçüde tamamlanmış olmasına rağmen Munzurlar’da bir buzulun varlığına dair herhangi bir çalışma yoktu. Biz de bu amaçla önce ülkemizdeki buzulların tamamına yakınını “Google Earth” görüntüleriyle tespit etmeye çalıştık ve sonrasında, 2013 yılının Ağustos ayında yaptığımız 3 günlük arazi çalışmalarında buzulların varlığını yerinde tespit ederek netleştirmiş olduk.”

DSC_1182

Yrd. Doç. Dr. Cihan Bayrakdar

Bulunan Buzul Hangi Döneme Ait?

Şahintaşı Buzulu’nun yaşına dair ellerinde kesin bir bilgi bulunmadığını ve buzulun son buzul çağından kalmış olabileceği gibi, 15. yüzyıldan 19. yüzyılın ortalarına kadar süren, görece serin iklim periyodu olan küçük buz çağından da kalmış olabileceğini belirten Yrd. Doç Dr. Bayrakdar, buzulun yaşının ancak “Kozmojenik Yaşlandırma Metoduyla” belirlenebileceğini kaydederek şu açıklamalarda bulundu: “Bu çalışma henüz başlangıç aşamasında ve çalışmanın devamında bu bölgedeki buzulun kaç yıl önce oluştuğunu özellikle önündeki moren depolarından test etmeye çalışacağız. Bu amaçla kozmojenik yaşlandırma yöntemini kullanmayı düşünüyoruz. Bu yöntemlerle buzumuzun son buzul çağından kalma mı olduğu yoksa yakın bir dönemin ürünü mü olduğunu ortaya koyacağız. Şu an yapabildiğimiz topografik ölçümlerle buzulun 90 metre kalınlığına ulaştığını düşünüyoruz. Bu bölgede yapacağımız jeofizik çalışmalarıyla daha da netleşmiş olacak” dedi.

Küresel Isınma Buzulların Çekilme Nedeni

Küresel ısınmanın kutuplardaki ve yeryüzünün yüksek kesimlerindeki buzulları olumsuz etkilediğini belirten Yrd. Doç. Dr. Bayrakdar bu olumsuz durumdan Türkiye’nin yüksek rakımlı dağlarında bulunan buzulların da etkilendiğini ve Türkiye’deki buzulların dünyadaki diğer buzullar gibi çekilme eğilimine sahip olduğunu kaydederek şunları söyledi: “Dünyada iklim sürekli değişim halinde. Sıcak dönemler yaşandığı gibi soğuk dönemler de yaşanabiliyor. En son bundan 20.000 yıl önce son buzul çağı dünyada etkili olmuştu. Türkiye’de özellikle doğu Karadeniz dağlarının yüksek kesimlerinde, Doğu Anadolu’da, Toros Dağları üzerinde hala buzullar bulunmaktadır. Bunlar, son buzul çağından kalma olduğunu düşündüğümüz buzullardır ve bu buzullarda çekilmeler gözlenmektedir.”

Bölgede Başka Buzullar da Var

İÜ Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölümü Türkiye’deki aktüel buzulların tespitinde öncü olmuş; Prof. Dr. Turgut Bilgin, Prof. Dr. İsmail Yalçınlar gibi hocalar önemli çalışmalar yapmıştı. Yrd. Doç Dr. Bayrakdar, Şahintaşı Buzulu’nun tespit edilmesi ve bunun önemiyle ilgili olarak şu açıklamalarda bulundu: “Bu çalışmanın önemi keşif niteliğinde bir çalışma olmasıydı. Orada buzulun olduğuna dair bizim yüksek kanaatimiz vardı. Bu çalışma buzulun varlığını ortaya koymuş oldu. Türkiye’de, Munzurlar’da buzulun varlığı bilinmiyordu. Türkiye’de ve dünyada yüksek dağlık kesimlerdeki buzulların süratle eridiği bir dönemde yeni bir buzulun varlığının ortaya konması önemli bir keşifti. Munzurlar’da buzul varlığı sadece Şahintaşı Buzulu’yla sınırlı değil. Birkaç tane daha buzulun varlığını uydu görüntülerinden tespit ettik; fakat henüz onları yerlerinde görme şansını yakalayamadık. Önümüzdeki süreçte bu buzulların da tespitini yapmaya çalışacağız.”

Şekil 2

Buzul Nedir?

Genel olarak “Buzul”u “Yeryüzündeki kar ve buz birikintileri” olarak tanımlayan Yrd. Doç Dr. Bayrakdar, bu birikimlerin daha çok, yağışın erimeden daha fazla olduğu alanlarda karın üst üste birikmesi sonucunda meydana geldiğini, basınçla alttaki karın sıkışması sonucunda “Neve” denilen “Firm” buzulların oluştuğunu ve daha sonra basıncın artmasıyla birlikte oluşan buzulların hava hava kabarcıklarının tamamen ortadan kalkmasıyla birlikte “Buzul buzuluna”na dönüştüğünü belirtti.

Share.

About Author

Comments are closed.