Çöpe Giden Teknoloji: Elektronik Atıklar

0

AJANS ÜNİVERSİTE-Yusuf EREN

Genel olarak TV, bilgisayar, yazıcı, telefon, fax, ekranlar, DVD, kablolar, tıbbi cihazlar gibi alet ve ekipmanlardan oluşan e-atıkların, doğaya ve çevreye, insan sağlığına ciddi zararları dokunuyor. Elektrik ve elektronik endüstrisi, üretimin en büyük olduğu ve hızla büyüdüğüsanayi alanıdır. Bu büyümenin sonucunda satılan ürünlerin hızla eskimesi/demode olması neticesinde ortaya çıkan elektronik atıklar, dünyanın en ciddi katı artık problemlerinden birisi hâline geliyor.

Özellikle cep telefonları gibi moda eğilimi yüksek ürünlerin tasarımsal ömürlerinin kullanım ömürlerine göre çok kısa olması ve eskilerinin yenileri ile değiştirilme süresinin kısalığı, bunların zaten yüksek olan tüketim hacmini daha da tetikliyor. Geri dönüşüm istenilen ve olması gereken düzeyde olmayınca da yükselen e-atık dağları dünya genelinde hem önemli bir kaynak israfına yol açıyor hem de dikkat çekici bir çevre sorununa dönüşüyor. Sorunun önüne geçilmesibağlamında özellikle gelişmiş ülkelerde e-atıkların geri dönüşümünün kontrol altına alınması için çalışmalar yürütülüyor. Türkiye’de de buçalışmalar dâhilinde ortayakoyulanyönergelere uyumlu yasal düzenlemeler yapılıyor.

Geri Dönüşüm Nasıl Yapılıyor?
E-atıkların geri dönüşüm süreci, toplama, ön işlem (ayırma/sökme) ve mekanik işlem (parçalama/manyetiklere ayırma) olmak üzere 3 aşamadan oluşuyor. Geri dönüşüm sürecinin ilk ve en önemli adımı olan toplama işlemi yerel düzeyde yapılıp, üretici firmalar ve belediyeler tarafından “geri getir” programıyla gerçekleştiriliyor. Yeni bir iş kolunuortaya çıkarması ve toplanan bileşenlerin geri kazanımının ekonomik, çevresel ve sağlık açısından yararları olması nedeniylebu program son zamanlarda büyük ilgi görüyor.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı verilerine göre ülkemizde yılda 539 bin ton e-atık oluşuyor ve bu atıkların sadece 20 bin tonu doğru ve sağlıklı yöntemlerle geri dönüştürülüyor. Türkiye’de,bu tür atıklar içindeen büyük pay televizyon ve CRT (katot ışınlı tüp) ekranlara düşüyor. En çok e-atık üreten şehirler arasında iseİstanbul, Kocaeli ve Ankara yer alıyor.

Ülkemizde,“Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü” Yönetmeliği (AEEE) Mayıs 2012 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanmış, Mayıs 2013 tarihinde ise yürürlüğe girmiş. Bu yönetmelik ile elektronik eşyaların üretiminde insan sağlığına zararlı maddelerin kullanımının sınırlandırılması, bu eşyaların ithalatının kontrol altına alınması, atık miktarının azaltılması gibi hukuki ve teknik esasların düzenlenmesi amaçlanıyor. Yönetmelik aynı zamanda atıkların belediyeler tarafından toplanıp uygun şekilde bertaraf edilmesini de zorunlu kılıyor.

Her Yıl 130 Milyonun Üzerinde Cihaz Atık Oluyor
Elektronik cihazların küresel pazarının giderek büyümesi sonucunda, bunların kullanım ömürleri degiderek kısalıyor. Dünya genelinde biriken elektronik atıkların hacmini tahmin etmek zor olsa da, 1997-2010 dönemineait verilerden yola çıkılarak ABD, Çin ve Japonya’daki e-atık hacminin hesaplandığı bir çalışmada, her yıl 130 milyonun üzerinde bilgisayar, telefon ve televizyonun atık konumuna geçtiği ve bu sayının her geçen gün arttığı tahmin ediliyor.

Birçok araştırmacı tarafından yapılan çalışmalar, e-atıklardan doğaya salınan maddelerin insan sağlığı üzerinde ciddi zararları olduğunu gösterdi. Elektronik atıkların geri dönüşüm süreci doğru yönetilmediği takdirde, bunların içerdiği çeşitli zehirli maddeler doğa için ciddi bir tehdit olmaya devam edecektir.

E-atıkların insan sağlığı üzerinde etkileri iki yolla gerçekleşiyor. Birinci yol,atıklarda bulunan zehirli maddelerin besin zincirine girmesive bu zincirin son halkası olan insana ulaşmasıdır. İkinci yol ise bu tip atıkların bulunduğu alanlarda çalışanişçilerin zehirli maddelerle doğrudan temasıdır. Yapılan çalışmalarda, e-atıkların geri dönüşümünün yapıldığı bölgelerde yaşayan insanlardan alınan kan, serum, saç, idrar ve süt örneklerinde önemli miktarda zehirli bileşikler tespit edildi. Değerli madenlerinelde edilmesi için asit ile eritilen teknolojik ürünlerdeçevre sağlığı bakımındançok büyük bir tehdit olarak karşımıza çıkıyor.

Elektronik Atıkların Tehditleri:
Dioksin ve ağır metal emisyonlar,
Mavi, sarı ve kırmızı tonerlerin yol açtığı zehirlilik,
Hava, su ve toprağa karışan hidrokarbon küller,
Ağır metal ve hidrokarbon emisyonlar,
Nehirlere karışan ağır metallerin neden olduğu balık türlerinin ve bitki örtüsünün yok olması,
Yer altı sularında kurşun kirliliği.
Bu ve benzeri çeşitli sorunlara yol açan e-atıkların her geçen gün azaltılması ve geri dönüşümlerinde iyileştirme sağlanması çalışmaları dünya genelinde sürdürülüyor.

E-Atık Projesi Başarılı Oldu
İstanbul Üniversitesi bünyesinde de farkındalık oluşturacak şekilde 2013 yılında bir e-atık geri dönüşüm projesi hayata geçirildi. İstanbul Tıp Fakültesi Mezun ve Mensupları Derneği, Evciler, İTF Çevre Yönetim Birimi’nin birlikte geliştirdikleri e-atıklarla ilgili sosyal sorumluluk projesi İÜ İstanbul Tıp Fakültesi Yerleşkesi’ndeuygulandı. 4 Mart – 4 Eylül 2013 tarihleri arasında yürütülen proje kapsamında kullanılmayan veya çalışmayan elektrikli ve elektronik aletler toplanarak geri dönüşümleri sağlandı.

Share.

About Author

Comments are closed.